Santa Marija

Il-festa ta’ Santa Marija minn dejjem kienet popolari maghna l-Maltin, anzi marbuta ma’ l-istess storja ta’ pajjizna.  Hija wahda mill-festi tradizzjonali fil-gzejjer tagħna u jekk hija festa popolari, ma jistax jonqos li tkun popolari fir-rahal ta’ Hal Ghaxaq li mill-ewwel zminijiet kellu u ghad ghandu lill-knisja Parrokkjali tieghu ddedikata lill-Marija Assunta.

Sa mill-1808, ir-rahal ta’ Hal Ghaxaq kellu l-istatwa ta’ Santa Marija.  Tant il-festa ta’ Santa Marija kienet popolari f’ Hal Ghaxaq li hafna dilettanti tal-festa, waqt li kienu jiltaqghu go xi hanut tax-xorb, kienu jitkellmu fuq il-festa ta’ Santa Marija.  Wiehed minn dawn il-hwienet kien jinsab wara l-knisja u nistghu nghidu li kien l-ewwel kazin tal-festa ta’ Santa Marija u sidu kien wiehed mid-dilettanti kbar tal-festa.  Wara hafna snin jiltaqghu f’dan il-hanut, ghall-habta tas-sena 1873, dawn id-dilettanti hassew il-htiega li jsibu post aktar adattat u nstab post fil-pjazza tal-knisja.  Dan il-post gie msejjah “Circolo La Stella” u hawnhekk gie ffurmat l-ewwel kumitat.  F’dan il-post damu jiltaqghu sas-sena 1910, fejn minhabba li dan il-post sar zghir, bdew ifittxu post akbar.  Instab post f’nru. 70 Triq Santa Marija fejn setghu jaghmlu kazin kbir u arjuz.

Meta bdiet l-ewwel Gwerra Dinjija, il-festa ta’ Santa Marija ma baqghetx issir però, xorta wahda kienu jaghmlu purcissjoni nhar il-15 ta’ Awissu.  Wara li ghaddiet il-gwerra, ic-“Circolo La Stella” kien igib il-banda “tal-Palma” tal-Birgu biex iddoqq waqt il-purcissjoni, waqt li filghodu kien igib banda zghira (ta’ Indrì) biex iddoqq waqt it-Te Deum.

Ghalkemm ic-“Circolo” ma kellux banda tieghu, hafna soci kienu dilettanti kbar tal-banda u ghalhekk kienu jinzlu z-Zejtun biex jitghallmu xi strument mal-Banda Beland.  Barra l-banda tal-Birgu, bdiet tingieb ukoll il-Banda Beland li kienet iddoqq quddiem l-istatwa tal-Madonna.

F’seduta generali tas-sena 1937, saret sejha lis-soci biex jinkitbu bhala bandisti ghall-banda li kienet ser tigi iffurmata u ghal din is-sejha 30 bandist, fosthom Guzeppi Abdilla, accettaw din is-sejha.  L-istess Guzeppi Abdilla, li kien digà jaf it-teorija tal-muzika beda jghallem lill-bandisti dak li kellhom bzonn.  Bhala l-ewwel Surmast intghazel Giuseppi Spiteri li ghalkemm kien joqghod iz-Zejtun kien Ghaxqi pur u bhala Assistent Surmast intghazel Guzeppi Abdilla.  L-ewwel darba li daqqet il-banda kienet f’lejliet il-festa ta’ Santa Marija tas-sena 1935 ghall-marc tat-Te Deum u filghaxija sar l-ewwel programm fil-pjazza.

Matul il-gwerra, il-festa ma baqghetx issir b’ hafna cerimonji u minhabba li l-kazin kien maghluq, il-kumitat xolja.  Wara l-gwerra, il-kumitat u l-kazin regghu bdew jiffunzjonaw u l-ewwel haga li ghamel dan il-kumitat kien li ghazel surmast gdid ghall-banda minhabba li s-Surmast Giuseppe Spiteri rtira u l-ghazla marret fuq is-Surmast Carmelo Baldacchino.  Wara ftit xhur, dan is-surmast emigra lejn l-Awstralja u minfloku gie mahtur is-Surmast Guzeppi Marija Barbara.